ถ้าได้ยินคำว่า “โรคจิตเภท” หลายคนอาจนึกถึงภาพของคนที่ควบคุมตัวเองไม่ได้ พูดคนเดียว หรือดูน่ากลัว แต่จริงๆ แล้ว ภาพนั้นเป็นแค่ “บางส่วน” และมักเป็นภาพที่ถูกขยายให้เกินจริง โรคจิตเภทไม่ใช่คำด่าและที่สำคัญคนที่เป็นโรคนี้ ไม่ใช่ “คนบ้า”

โรคจิตเภทคืออะไรกันแน่?

โรคจิตเภท (schizophrenia) เป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองส่งผลต่อ “ความคิด ความรู้สึก และการรับรู้ความจริง” อาการที่พบได้ เช่น 
  • ได้ยินเสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน (hallucinations) 
  • เชื่อบางอย่างอย่างมั่นใจ แม้จะไม่เป็นความจริง (delusions) 
  • มีความคิดสับสน หรือเรียบเรียงไม่เป็นระบบ 
  • เก็บตัว เงียบลง หรือไม่อยากเข้าสังคม 

แม้อาการจะดูรุนแรงในบางช่วง แต่สามารถ “รักษาและควบคุมได้” และผู้ป่วยจำนวนมากอาการดีขึ้นได้เมื่อได้รับการดูแลอย่างต่อเนื่อง¹

ที่มา: Gemini

โรคนี้ไกลตัวจริงไหม?

หลายคนอาจรู้สึกว่าโรคจิตเภทเป็นเรื่องไกลตัว แต่ในความเป็นจริง โรคนี้พบได้มากกว่าที่คิด ในประเทศไทยมีการประมาณว่าผู้ป่วยโรคจิตเภทมีจำนวนหลายแสนคน โดยข้อมูลจากระบบรายงานของกรมสุขภาพจิตพบว่า จำนวนผู้ป่วยจิตเภทที่เข้ารับบริการในระบบสาธารณสุขมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา จาก 230,977 คนในปี 2564 เพิ่มเป็น 250,658 คนในปี 2565, 298,280 คนในปี 2566 และ 316,603 คนในปี 2567 ก่อนจะลดลงอยู่ที่ 267,852 คนในปี 2568² จากจำนวนผู้ป่วยจิตเภทสะท้อนว่าโรคนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอย่างที่หลายคนคิด ทั้งยังสอดคล้องกับการศึกษาในระดับสากลที่พบความชุกของโรคนี้ประมาณ 0.3–0.7% ของประชากร¹ จึงอาจเป็นไปได้ว่าเราอาจเคยเจอหรือมีคนใกล้ตัวที่กำลังเผชิญกับโรคนี้อยู่โดยที่เราไม่รู้ตัว

คนที่เป็นโรคจิตเภท ใช้ชีวิตปกติได้ไหม?

คำตอบคือ “ได้” ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถเรียน ทำงาน และใช้ชีวิตในสังคมได้ โดยเฉพาะเมื่อได้รับการรักษาอย่างเหมาะสมและต่อเนื่อง ในปัจจุบัน แนวคิดเรื่อง “การฟื้นตัว” (recovery) ไม่ได้หมายถึงแค่การลดอาการ แต่รวมถึงการกลับไปมีบทบาทในชีวิตและสังคมได้อย่างมีคุณภาพ^3,4

ที่มา: Gemini

แล้วทำไมคนไทยยังรู้สึกกลัว?

คำตอบสำคัญคือ “การตีตราทางสังคม (stigma)” ในหลายประเทศในทวีปเอเชีย รวมถึงประเทศไทย โรคจิตเวชมักถูกมองในแง่ลบ และเชื่อมโยงกับความอันตรายหรือความน่าอาย ทำให้บางครอบครัวของผู้ป่วยเลือกที่จะปกปิดอาการ หรือชะลอการเข้ารับการรักษา นอกจากนี้ งานวิจัยในช่วงหลังพบว่า การตีตรายังคงเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการเข้าถึงบริการสุขภาพจิต และส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง^3,5 โดยเฉพาะในบริบทเอเชีย ที่ปัจจัยทางวัฒนธรรมและค่านิยมของครอบครัวยังมีบทบาทต่อการรับรู้และการตีตราโรคจิตเวช⁵

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย¹

❌ “จิตเภท = หลายบุคลิก”
ไม่จริง — เป็นคนละโรคโดยสิ้นเชิง
❌ “ผู้ป่วยอันตรายทุกคน”
ไม่จริง — คนส่วนใหญ่ไม่ได้มีพฤติกรรมรุนแรง
❌ “รักษาไม่ได้”
ไม่จริง — การรักษาที่เหมาะสมช่วยให้อาการดีขึ้นได้มาก

สิ่งเล็กๆ ที่เราช่วยได้

บางครั้ง การเปลี่ยนสังคมไม่จำเป็นต้องเริ่มจากเรื่องใหญ่ แต่สามารถเริ่มจากสิ่งเล็กๆ ได้ เช่น
  • เลิกใช้คำว่า “บ้า” เพื่อเรียกใครก็ตาม 
  • ไม่เอาคำว่า “จิตเภท” ไปใช้เป็นคำด่า 
  • เปิดใจฟังและเข้าใจมากกว่าตัดสิน 

เพราะคำพูดของเราอาจทำให้ใครบางคน “กล้าที่จะขอความช่วยเหลือ” มากขึ้น

โรคจิตเภทไม่ใช่ตัวตนของคนคนหนึ่ง แต่เป็นแค่ “โรค” ที่เขากำลังเผชิญ และเหมือนกับโรคอื่นๆ สิ่งที่ผู้ป่วยต้องการมากที่สุดอาจไม่ใช่แค่ยา แต่คือ “ความเข้าใจ”

อ้างอิง

1. World Health Organization (WHO). (2022). Schizophrenia. สืบค้นจาก https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia สืบค้นเมื่อ 17 เมษายน 2569
2. กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. ข้อมูลบริการสุขภาพ (HDC) สืบค้นจาก https://datacenter.dmh.go.th/DTC/ReportClassIFY.aspx สืบค้นเมื่อ 17 เมษายน 2569
3. OECD. (2021). A New Benchmark for Mental Health Systems. สืบค้นจาก  https://www.oecd.org/health/mental-health-systems.htm สืบค้นเมื่อ 17 เมษายน 2569
4. Thornicroft, G., Sunkel, C., Aliev, A. A., Baker, S., Brohan, E., El Chammay, R., ... & Winkler, P. (2022). The Lancet Commission on ending stigma and discrimination in mental health. The Lancet, 400(10361), 1438-1480.
5. Ran, M. S., Hall, B. J., Su, T. T., Prawira, B., Breth-Petersen, M., Li, X. H., & Zhang, T. M. (2021). Stigma of mental illness and cultural factors in Pacific Rim region: a systematic review. BMC psychiatry, 21(1), 8.

  
ที่มา Gemini
 
ที่มา Gemini